Marieke Jeuken (38)

Bioloog

Werkt bij: Wageningen Universiteit, laboratorium voor Plantenveredeling
Functie: bioloog
Beroep: wetenschappelijk onderzoeker in plantenwetenschappen/bioloog
Passende opleiding: Biologie (WO)

Handige eigenschappen om te bezitten

Nieuwsgierig, nauwkeurig, goed in leiding geven, milieubewust, geduldig.


Werk en bedrijf

“Duizenden jaren terug was de mens een jager en verzamelaar. Toen bedachten ze dat ze ook langs hun huis gewassen konden verbouwen. Ze zijn toen gaan selecteren: welke planten hebben de meeste vruchten, welke zijn het minst vaak ziek. Mensen zijn gewassen gaan kruisen en selecteren. Dit noemen we tegenwoordig veredelen. Veredelen betekent eigenlijk gewoon dat je gewassen probeert te verbeteren. Op het laboratorium van de universiteit van Wageningen houd ik me ook bezig met plantenveredeling. Ik ben dan specifiek bezig met sla. Sla-veredelingbedrijven doen echt aan het verbeteren van sla, daar verdienen ze geld mee. Maar als zij met een complex probleem zitten dat ze niet snel kunnen oplossen, komen ze naar ons. Bij ons op het lab werken ongeveer 150 mensen. Iedereen wordt erg vrij gelaten om te doen wat hij wil. De sfeer onderling is niet competitief maar juist samenwerkend, dat is erg prettig.”

Werkzaamheden
“Het grootste probleem van sla zijn ziektes, bijvoorbeeld meeldauw. Ik probeer slasoorten resistent (weerbaar) te maken tegen ziektes. Analisten en een aio (assistenten in opleiding) die ik aanstuur doen voornamelijk de proeven. Ik doe analyses van experimenten die ik binnen heb gekregen achter de computer. Verder begeleid ik de aio. Ik check zijn planning, wat hij gaat doen, zijn resultaten. Ik ga ook nog wel eens mee naar de kas, om te kijken. Mensen kunnen het wel beschrijven, maar je wilt het ook wel eens zelf zien. De proeven worden veel voor me gedaan, maar ik bedenk nieuwe experimenten en stuur andere mensen daarin aan. Verder geef ik ook lezingen aan andere wetenschappers en ik ga ook regelmatig naar congressen, ook in het buitenland.”

DNA
“Het DNA van de mens is inmiddels helemaal bekend. Maar het kan tegenwoordig ook voor planten en dieren helemaal blootgelegd worden. Dat kost wel veel geld, maar het kan. Als je zo’n hele DNA-structuur hebt, kun je makkelijker de genen van de resistentie vinden. Alles gaat sneller op die manier, we kunnen verschillende eigenschappen sneller combineren en inkruisen, we moeten alleen nog wel proefjes doen om de eigenschappen van het gen te testen.”

Van krulsla en ijsbergsla
“Nederland is een goed slaland. Boter- en IJsbergsla is hier populair. Maar die hele mooie slatypes met krul en kleur worden toch vooral in de Mediterrane gebieden verkocht. Nederlanders zijn meer van de makkelijke, goedkope sla. De sla-veredelaars zijn nu ook bezig met een slaras dat mooi krult. Het past precies tussen een broodje hamburger en dan zie je de krul nog, die komt er onderuit. Er zijn verschillende doelgroepen voor sla: de een eet het graag als salade, de ander gebruikt het als decoratie op een bord bijvoorbeeld (bijvoorbeeld in restaurants). Ik ben vorige week nog op een veldproef van een veredelingsbedrijf geweest. Toen heb ik veel mooie nieuwe rassen gezien, maar daar houd ik me niet mee bezig. Ik ben echt met de resistentie van sla bezig.”

De leuke en minder leuke kanten
“Het leukste aan mijn werk is dingen uitzoeken die nog niemand weet. Nieuwe ideeën bedenken en uitproberen. En dan iets vinden waarmee je de slaveredelaars kunt verrassen zodat zij dit weer willen gebruiken. Artikelen schrijven vind ik het minst leuk. Het is enorm veel werk en een enorm proces. Je hebt altijd wetenschappelijke meelezers, die dan weer commentaar geven waarmee je aan de slag moet. Het is leuk als het gepubliceerd wordt, maar je ziet niet hoe lezers het beleven. Tenzij je een reactie krijgt. Studenten iets leren/begeleiden is ook heel leuk. Dan heb je direct resultaat, je ziet dat studenten er verder mee komen. Dat vind ik belangrijk, het moet wel ergens toe leiden.”

Maatschappelijk nut
“Soms denken mensen wel een: waarom onderzoek je sla? Maar als we nu niet het DNA hadden uitgeplozen, hadden we veel ziektes niet kunnen bestrijden. Wetenschap zorgt er voor dat we steeds verder komen en die vooruitgang is heel belangrijk voor onze maatschappij. Dus ook wat betreft sla.”

Studie en carrière
“Ik was altijd heel veel buiten en biologie op de middelbare vond ik erg leuk. DNA fascineerde mij ook. Ik heb getwijfeld tussen geografie en biologie, maar bij biologie kun je proefjes doen en met planten en dieren werken. Het is dynamischer. Tijdens de studie bleek dat ik genetica heel leuk vond, het puzzelen. Maar tijdens mijn stage moest ik visjes doodmaken voor onderzoek, dat vond ik een groot nadeel. Fruitvliegjes doodmaken, dat ging nog wel. Toen ben ik toch meer de plantenkant op gegaan, planten doodmaken is nier erg en de genetica van planten was erg interessant.”

Doorgroeien
“Ik zou nog meer projecten kunnen doen, meer aio’s begeleiden en grotere onderzoeken begeleiden. Je kunt ook een onderwijstaak erbij nemen. Of bij een plantenveredeling bedrijf gaan werken. Ik weet nog niet zo goed wat ik wil. Ik vind onderzoek doen nog erg leuk, maar ik zou ook best bij een biotechnologie- of veredelingsbedrijf willen werken. Dan ben je meer met het product zelf bezig.”